Wraz z przyjściem dziecka na świat kończy się dziewięciomiesięczny okres ciąży. Teraz organizm mamy zaczyna pracę, aby wrócić do stanu poprzedzającego czas rozwoju dziecka. Najwięcej zmian dokonuje się w obrębie macicy i układu rozrodczego, ma wówczas miejsce także laktacja umożliwiająca mamie karmienie swego maleństwa. Okres połogu trwa zasadniczo do czasu, kiedy jajniki na nowo podejmą swą czynność, przez co przywrócony zostanie cykl miesięczny, czyli co najmniej 6 tygodni.

W organizmie kobiety dochodzi do szeregu zmian inwolucyjnych: obkurczenia się macicy, laktacji i wznowienia czynności jajników.

Obkurczanie się macicy
Hormony warunkujące możliwość rozciągania macicy w czasie ciąży przestają działać po porodzie, miesień macicy wraca wówczas do rozmiarów sprzed ciąży (lub wielkości zbliżonej). Aby mogło to nastąpić w czasie połogu, mają miejsce skurcze poporodowe skracające włókna mięśniowe. Kurcząca się macica powoduje zmniejszenie krwawienia z rany powstałej po odejściu łożyska i gojenie się jej. Masa macicy po porodzie to ok. 1000 g, natomiast po zakończeniu procesu obkurczania jedynie 50 – 70 g.

W czasie inwolucji dno macicy (jej górne sklepienie) ulega stopniowemu obniżaniu – bezpośrednio po porodzie sięga ono wysokości między pępkiem a spojeniem łonowym, zaś po zakończonym obkurczaniu macicy dno znajduje się poniżej poziomu kości łonowej i jest niewyczuwalne przez powłoki brzuszne. Rozciągnięta procesem porodu pochwa wraca do stanu sprzed narodzin dziecka około 3 tygodnia po porodzie.

Procesowi inwolucji podlega także szyjka macicy. Kanał szyjki zwęża się w dość szybkim tempie – około 10 dnia połogu szyjka jest już silnie zwarta i przepuszcza jedynie tzw. odchody powstałe podczas gojenia się rany macicy. Rana macicy jest całkowicie wygojona około 4 – 6 tygodnia połogu, do tego czasu kobieta obserwuje pojawianie się tzw. odchodów, początkowo są one silnie krwiste, po czym z tygodnia na tydzień zmieniają swoje zabarwienie (przez brązowawe, żółtawe, białawe), aż do całkowitego zaniku.

Laktacja
Przygotowanie gruczołu piersiowego do produkowania mleka ma miejsce już w czasie ciąży i objawia się między innymi nabrzmieniem i powiększeniem piersi. Po porodzie działanie hormonów hamujących wypływanie wyprodukowanego mleka ustaje i kobieta może przeprowadzić pierwsze karmienie swojego maleństwa. Produkcja pokarmu jest utrzymywana prze hormon zwany prolaktyną oraz przez sam odruch ssania brodawki sutkowej przez dziecko. Istotny jest fakt, że proces ssania piersi przez noworodka powoduje reakcje hormonalne (produkcja oksytocyny), wpływające na występowanie skurczów macicy, co zasadniczo przyspiesza proces powrotu mięśnia macicy do stanu sprzed ciąży.

Wznowienie czynności jajników
W czasie ciąży cykl miesięczny zostanie hormonalnie zatrzymany, gdyż w ciele kobiety rozwija się dziecko. Po porodzie hormony odpowiedzialne za wznowienie cyklu zostają stopniowo odblokowane. Gdy kobieta nie podejmuje karmienia piersią, miesiączka wraca średnio około 5-6 tygodni po porodzie. Natomiast jeśli kobieta karmi piersią, wówczas hamowanie cyklu jest naturalnie podtrzymywane. U karmiących mam pierwsza miesiączka pojawia się nawet do 4-6 miesięcy po narodzinach dziecka.

Samodzielność ruchowa po porodzie
W niedługim czasie od zakończenia porodu młoda mama powinna zacząć wykonywać proste ćwiczenia ruchowe leżąc jeszcze w łóżku. Delikatna gimnastyka jest istotnym elementem wdrażającym kobietę do powrotu do codziennego wysiłku. Ćwiczenia szczególnie zalecane w okresie połogu to:

• ćwiczenia oddechowe;
• ćwiczenia kończyn dolnych i górnych pobudzające krążenie;
• ćwiczenia mięśni dna miednicy;
• ćwiczenia mięśni brzucha.

Młoda mama powinna wstać z łóżka najpóźniej do 6 godziny po porodzie.

Źródła:
G. H. Bręborowicz (red.), Położnictwo. Podręcznik dla położnych i pielęgniarek, Warszawa 2002.
W. Dudenhausen, W. Pschyrembel, Położnictwo praktyczne i operacje położnicze, Warszawa 2002.

Autor: Magdalena Dudziak